نووسەر: مات برۆمفیڵد
وەرگێڕان: ڕۆمان میرەکی
مات برۆمفیڵد ڕۆژنامەنووسێکی ئازاد و توێژەری دکتۆرایە و پێشتر لە ڕۆژاڤای کوردستان لە سوریا نیشتەجێ بووە، هەروەها نووسەری پەرتوکی هیوای بێ هیوا: ڕۆژاڤا و پابەندبوونی شۆڕشگێڕانە.
سیاسەتمەدارانی ئیسرائیل زۆرجار خۆیان وەک هاوپەیمانی ئازادی کورد لەدژی دیکتاتۆرانی عەرەبی نیشان دەدەن. بەڵام ئەمڕۆ ئیسرائیل هەڵوێستی خۆی گۆڕیوە، ئێستا ئەحمەد ئەلشەرع سەرۆکی سوریا وەک هاوپەیمانێکی ئەگەری دژی ئێران دەبینێت.
لە ٦ی کانوونی دووەم، سەرکردەکانی ئیسرائیل و سوریا لە پاریس کۆبوونەوە بۆ دانوستان کە لەلایەن ئەمریکاوە ڕێکخرابوون و تێیدا ئەحمەد ئەلشەرع سەرۆکی سوریا گەیشتە ڕێککەوتنێکی تاقیکاری بە ئامانجی ڕێککەوتنی ئەمنی بەردەوام لەگەڵ تەلئەبیب. هەر لەو ڕۆژەدا یەکەم تەقە لە هێرشێکی ناهاوسەنگدا کرا کە هێزەکانی ئەلشەرع دەستیان بەسەر ٨٠%ی ئەو خاکەدا گرت کە پێشتر لەلایەن هێزەکانی سوریای دیموکرات بە سەرۆکایەتی کوردەکان بوو. ئەم هەنگاوە شەڕی گەیاندۆتە دەروازەکانی ناوچەکانی کوردنشینی ڕۆژاڤا، هەروەها هەسەدەی ناچار کردووە ڕێکەوتنی ئاگربەست و یەکگرتن قبوڵ بکات.
سەرکردەکانی سیاسی کوردی ڕۆژاڤا لە سووریا دەڵێن ئەم دوو پێچەوانەیە پەیوەندییەکی نزیکیان هەیە. بە تایبەت لەو کاتەی کە شەرع لە ڕێکخراوی پێشووی قاعیدە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ دەسەڵاتی لە بەشار ئەسەد وەرگرت، سیاسەتمەدارانی ئیسرائیل بەڵێنی زارەکییان بە دۆخی نالەباری دوو ملیۆن کورد داوە کە ئێستا لە شارۆچکە دابڕاوەکاندا گەمارۆدراون. لەم نێوەندەدا هەندێک سەرکردەی کوردی ڕۆژاڤا لە سوریا گوتیان دژایەتی ئیسرائیل بۆ ئەلشەرع وەک بەرپەرچدانەوەی ئەگەری بۆ ئەندازەکانی سەرۆکی سوریا لەسەر ڕۆژاڤا، کە بانگەوازی هایل ماری بۆ تەلئەبیب دەرکرد بۆ پشتگیریکردن.
بەڵام لە ئاستی جیۆستراتیژیدا، ئیسرائیل بە وریاییەوە لەگەڵ ئەلشەرع دەردەکەوێت، کە بەرەو ئاساییکردنەوەی داگیرکاری ئیسرائیل لە باشووری وڵاتەکەیدا هەنگاو دەنێت لە هەمان کاتدا خۆی وەک یاریزانێکی سەرەکی لە هاوپەیمانی دژە ئێرانی ئەمریکادا جێگیر دەکات. ئەو پیاوە بەهێزە نوێیەی سوننە لە دیمەشق، هاوبەشێکی بێتوانای لە سیاسەتی دەرەوەی پێشکەش بە ئیسرائیل و ڕۆژئاوا کردووە و کۆنترۆڵی توندی سیاسەتی ناوخۆیی دەکات، ئەمەش جارێکی دیکە کوردەکانی لە سەرمادا بەجێهێشتووە.
پلانی پاریس
ناڵێم ئیسرائیل لەگەڵ ئەلشەرع پێکەوە کاردەکات، بەڵام ئەوەی ڕوودەدات دەرئەنجامی ئەو لێکتێگەیشتنەیە کە لە پاریس لە نێوان ئیسرائیل و شەرعدا گەیشتوونەتە ئەو ئاستە و قوربانییەکانی لێرەش کوردن، عەبدولکەریم عومەر، نوێنەری دیپلۆماسی کوردی ڕۆژاڤا لە سوریا بە جاکۆبین دەڵێت "ئەمریکا ئامادەبوو، هەروەها وەزیری کاروباری دەرەوەی تورکیا و بەرپرسی پێشووی هەواڵگری تورکیا، هاکان فیدان پلانێکیان داڕشت بۆ دەستپێکردنی هێرشکردنە سەر ڕۆژاڤا".
سەرچاوەکانی دیپلۆماتی گوتەی هاوشێوەیان بۆ ڕۆیتەرز دووبارە کردەوە، باسیان لە کۆبوونەوەیەکی ڕەخنەگرانە کرد لە مانگی ڕابردوودا کە بەرپرسانی ئەمریکا و ئیسرائیل هەردووکیان چرای سەوزیان بۆ هێرشی ئەلشەرع هەڵکرد، کە هێزەکانی حکومەت بە خێرایی کۆنترۆڵی ناوچەکانی گەورەی عەرەبییان بەدەستهێنا، لەنێویاندا ڕەقەی پایتەختی پێشووی داعش، کە هەڵاتنی بەرفراوانی عەرەبەکان لە برایەتی گەلانی هەسەدە بوو.
عومەر لە قامیشلۆی پایتەختی هەرێمی خۆبەڕێوەبەری کە لە چواردە ساڵی ڕابردوودا بزووتنەوەی کورد لەسەر بنەمای سیاسەتێکی ناوخۆیی فێمینیست و دیموکراتی ڕاستەوخۆ بە ئیلهام و ئاراستەکردنی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) بەڕێوەی دەبات، قسە دەکات. هێزەکانی حکومەت گەمارۆی شاری سەرەکی کوردی کۆبانێیان داوە و پێداویستییەکانی دەرمان و خۆراکیان پچڕاندووە، هاوکات هێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و پێشڕەوییەکانی هێزەکانی خێڵەکی هاوپەیمانی حکومەت هەڕەشەی پچڕانی قامیشلۆ لە تاکە دەروازەی سنووری کە ڕۆژئاوا بە جیهانی دەرەوە دەبەستێتەوە.
دیمەشق میلیشیای تورکمان و ئیخوانی بۆ تۆڵەسەندنەوەی درێژخایەنی دژە کورد جێگیر کردووە، لەنێویاندا ئەو فەرماندانەی کە بە تاوانی جەنگ دژی کورد سزا دراون. هەروەها سوود لە هەواڵگری و تەکنەلۆژیای تورکیا وەردەگرێت لە کاتێکدا ئامانجی درێژخایەنی ئەنقەرە لەناوبردنی ناوچەی خۆبەڕێوەبەری بە سەرۆکایەتی کوردەکان جێبەجێ دەکات. هاوکات ئەلشەرع بە کاریگەر تاکتیکی شێوازی حەسبەرا بەکاردەهێنێت بۆ بێناوبانگکردنی پڕۆژەی ڕۆژاڤا وەک تەنها مەشقێک لە تیرۆری جوداخوازیدا. وەک چاودێران گوتویانە، سوپای عەرەبی سوریا نەخشەی بەرهەمهێناوە کە ناوچەکانی کوردی حەلەب وەک ناوچەی سەربازی داگیرکراو لەلایەن تیرۆریستان دیاری دەکات، لە کاتێکدا چالاکوانانی میدیایی سەر بە حکومەت گاڵتە بەو تۆڕەکانی تونێل دەکەن کە بە زەحمەت لەلایەن هێزەکانی هەسەدە هەڵکەندراون بۆ ئەوەی لە هەڵمەتی ساڵانێکی درێژخایەنی هێرشەکانی ئاسمانی تورکیا پەنایان بدەن، وەک بەڵگەیەک کە "تیرۆریستان"ی ترسنۆکی کورد لە ژێر نەخۆشخانەکاندا خۆیان پەناداوە لە ژینگەکانی چڕی شاردا.
"دەبێت خۆمان بپارێزین"
هەڵوێستی گشتی بۆ پشتیوانی لە پڕۆژەی دیموکراتیکی کوردان لەلایەن واشنتۆن و تەلئەبیب، باسی مۆسکۆ ناکەم، هەرگیز لە بەرامبەر هێرشەکانی پێشووی تورکیا دژ بە کورد لە سوریا، پاڵپشتی ماددی نەکردووە. ئەمەش بەو مانایە بوو کە ئەمە دوایین پێچەوانەبوونە لە شەقامی کوردیدا پاشەکشەی کردووە.
کاتێک دوای ماوەیەکی کەم لە دەرکردنی پلانداڕێژراوی ئەسەد لە ٢٠٢٤ سەردانی ڕۆژاڤام کرد، خەڵکی مەدەنی ناوخۆیی و چەکدارانی هێڵی پێشەوە بێهیوابوون لە پشتیوانی سەربازی ڕاستەوخۆی ئیسرائیل بۆ خۆبەڕێوەبەری سەرۆکایەتی کورد، کە دەستبەجێ ڕووبەڕووی هێرشی میلیشیاکانی تورکیا بووەوە کە ئێستا ئەلشەرع ئاراستەی دەکات. ڕۆژنامەنووسێکی ناوچەکە لەو کاتەدا پێی وتم: "کورد وەک منداڵێک وایە کە بێ دایک و باوک گەورە بووە، بێهیوایە لە خۆشەویستی لەلایەن هەر کەسێکەوە".
دوای ساڵێک، بەرژەوەندییەکە گۆڕاوە. لە کاتێکدا ئەمریکا لە مێژە بوونی "تاکتیکی، کاتی و گوازراوەیی" لە ناوچەکانی کوردی ڕۆژاڤا لە سوریادا پاراستبوو لەسەر بنەمای هاوکاریی ئەمریکا و کورد دژی داعش، تۆم باراک، نێردەی دۆناڵد ترەمپ بۆ سوریا بە ڕوونی گوتی کە ئێستا بەرژەوەندییەکانی واشنتۆن لە دیمەشقە.
غەریب حەسۆ، سیاسەتمەداری باڵای کوردی ڕۆژاڤا لە سوریا لە شەقامەکانی قامیشلۆ بە چەکی ئاک-٤٧ لە دەستیدا قسە دەکات، ئەو هەستە دووبارە دەکاتەوە کە هەزاران کوردی ئێستا لە سەرانسەری ڕۆژئاوادا چەک هەڵدەگرن و دەڵێت: "بەهۆی بێدەنگی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، ناچارین خۆمان بپارێزین". "حکومەتی سوریا بە دەستپێشخەری خۆیان دەگەنە گرێبەستی سێبەر: ئێمە نامانەوێت و قبوڵیان ناکەین". شەڕڤانانی هێڵی پێشەوە بە ئاشکرا هیوای خۆیان دەردەبڕن کە ڕێککەوتنی ئاگربەست و یەکگرتن لەگەڵ ڕۆشتنی ئەمریکادا نەمێنێت، ئەمەش دەرفەتێکیان پێدەدات کە شەڕی ژیان و مردن بکەن لەگەڵ ئەو هێزانەی جیاواز نین لەگەڵ چەکدارانی بەرەی نوسرە کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٣دا لە خاکە کوردییەکان دەریانکردبوون پێش هەر هاوکارییەک لەگەڵ ئەمریکا.
جەمسەرگیری نەتەوەیی
بانگەوازی دواجار بۆ تەلئەبیب، لایەنگرانی کوردانی لە چەپی فێمینیست و نێودەوڵەتی بێهیوا کردووە، لەنێویاندا خۆبەخشانی نێودەوڵەتی کە هێشتا لە ڕۆژاڤان. لەوەش جددیتر، ئەوان بەشدارن لە جەمسەرگیری بەردەوامی سیاسەتی ڕۆژاڤا لە سوریا بە درێژایی بنەماکانی نەتەوەیی.
بە تایبەتی دوای کۆمەڵکوژییەکانی حکومەتی سوریا لە ٢٠٢٥دا بۆ هەریەک لە گەلی عەلەوییەکان و دروزەکان کە زیاتر لە هەزاریان کوشتن، تەنها بە دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی ئیسرائیل وەستا، کوردان ترسیان لە تۆڵەسەندنەوەی نەتەوەیی هەیە لەلایەن هێزەکانی ئیخوانی کە فکریان جیاواز نین لە دوژمنایەتی درێژخایەنی کوردان لە دەوڵەتی داعشدا. بەپێچەوانەوە، بانگەشە بۆ تەلئەبیب تەنیا تێڕوانینەکانی عەرەبی بۆ کوردەکان وەک بریکاری ڕۆژئاوا زیاد کردووە، خەباتیان بۆ دۆزی گەلی کورد کردووە کە هیچ شوێنێکی لە سوریایەکی عەرەبی سوننە زۆرینەدا نییە.
دیمەنەکانی قێزەونی چەکدارانی حکومەت کە گۆڕستانەکان تێک دەدەن لە ڕاستیدا چەکدارەکانی عەرەبی هاوپەیمانی کوردن یان پەیکەری ژنە چەکدارێکی عەرەبیان لە شەڕی دژە داعشدا دەڕوخێنن، قووڵایی ئەم جەمسەرگیرییە تاڵە دەردەخەن. لە قامیشلۆ، هەستی دژە ئیخوانی بەرزە، لە کاتێکدا گەنجانی چەکداری کورد شەوانی بێداری بەسەر دەبەن و بەدوای چەکدارانی عەرەبدا دەگەڕێن کە هاوکاری دیمەشق دەکەن و شانەکانی داعش"ن، بە زمانێک لە کوردانی هاوبەشی درێژخایەنی ئەمریکا وەرگیراون.
"دانانی وێنەی خودی ئیسرائیل وەک دۆستێک بۆ کەمینە نا عەرەبەکان تەنیا کوردەکانی بەرەوڕووی توندوتیژی تۆڵەسەندنەوە کردووە".
لە ڕاستینەدا، هەمیشە گرژییەکی قووڵ لە نێوان دیدگای ڕاگەیەندراوی کوردان بۆ "برایەتی گەلان"ی فرە نەتەوەیی و فیدراڵی و ڕاستی کۆنترۆڵی سەربازییان بەسەر دانیشتوانی عەرەبی گەورە و نائارامدا هەبوو. هەرچەندە هەسەدە بۆ ماوەیەکی زۆر باشترین پاکێجی ئاسایشی بنەڕەتی و مرۆیی لە نەخشەی ئاڵۆزی جڵەوکردنی سوریادا پێشکەش دەکرد، بەڵام عەرەبەکان تووڕەبوون لە ژێر ڕێوشوێنەکانی ئەمنی قورس و پڕۆژەیەکی سیاسیدا بە گشتی بۆ پێشخستنی بەرژەوەندییەکانی کورد سەیریان دەکرد.
بە شکستی ئەسەد لە ٢٠٢٤، پڕۆژەی کوردی تاکە نمایش نەبوو لە ناوچەکەدا. بەم پێیە ئەو لادانە بەرفراوانەی عەشیرەتانی عەرەب کە هاوشانی هەسەدە بوو لە ساڵی ٢٠٢٦دا، بەهۆی هاوبەشییەک لە ناڕەزایەتییەکانی ڕەوای عەرەب، هەلپەرستی خێڵەکی لەگەڵ چەسپاندنی دەسەڵاتی ئەلشەرع و خواستی ژیان لە دەوڵەتێکی یەکگرتوو و دانپێدانراوی نێودەوڵەتیدا بوو. لەم چوارچێوەیەدا، وێنەی خودی ئیسرائیل وەک دۆستێک بۆ کەمینەکانی نا عەرەب تەنیا کوردەکانی بەرەوڕووی توندوتیژی تۆڵەسەندنەوە بردووە.
سیاسەتی دووڕوویی
جا چ بە زەبری چەک بێت یان لەسەر مێزی دانوستان، ئەو ناوچانەی زۆرینە عەرەبن هەمیشە ئەگەری گەڕانەوەیان بۆ کۆنترۆڵی حکومەت هەبوو. بەڵام ئێستا چارەنووسی ناوچەکانی کوردی ڕۆژاڤایە کە چارەنووسێک لە هاوسەنگیدا هەڵواسراوە پێدەچێت بە گۆڕانکارییەکانی بەردەوامی سیاسەتی ئەمریکا و ئیسرائیل بڕیاری لەسەر بدرێت، لەکاتێکدا ناوچەکە خۆی بۆ ئۆپەراسیۆنە ئاڵۆزەکەی واشنتۆن دژی ئێران ئامادە دەکات.
ڕێککەوتنی ئاگربەست لە کاتژمێری یازدەهەمدا لەنێوان دیمەشق و قامیشلۆ ئەنجامدراوە و پێشبینی دەکرێت لیواکانی کورد لەگەڵ سوپای سوریادا یەکپارچەیی سەربازی و سیاسیی سنووردار بپارێزن. بەڵام زۆربەی خەڵکی ناوچەکە هیوایان لەم ئاگربەستی ئەم سێ ڕێککەوتنی ئەم دواییە نییە کە یەک لە دوای یەک لەلایەن هێزەکانی ئەلشەرع پێشێلکرابوون کاتێک بەسەر ڕووباری فوراتدا تێپەڕین، گاڵتەجاڕی دەکەن کە ئێستا بۆ دروشمی "برایەتی گەلان" بەکاریدێنن.
بەڵکو چاوەڕوانییەکە ئەوەیە پێدەچێت ئەمریکا تەنها بۆ ماوەیەک خۆی بچەسپێنێت پێویستە بۆ ئەوەی هێزەکانیان بەرنامەی ناردنەوەی کۆتا خولەک تەواو بکەن، هەزاران گیراوی داعش کە ماوەیەکی زۆرە لەلایەن کوردان دەستبەسەرکراون، بەرەو عێراقی دراوسێ دەگوازنەوە.
ئەم ناردنەوە بەپەلەیە دژایەتییەک لە ناوەڕۆکی سیاسەتی ئەمریکا لە سوریا ئاشکرا دەکات. ئەگەر ئەمریکا پێی وایە ئەلشەرع "ئامادە و پێگە"ی هەیە بۆ ئۆپەراسیۆنەکانی دژە داعش، بۆچی بە پەرۆشەوە ئەندامانی داعش دەفڕێنێتە دەرەوە لەو ساتەدا کە کەمپ و ناوەندەکانی گرتنیان مەترسی گرتنی لەلایەن هێزەکانی ئەلشەرع هەیە؟
ئەم دژایەتییە لە تۆڕەکانی ئەمنی ئەمریکادا ڕەگ و ڕیشەی قووڵی داکوتاوە. لە کاتێکدا کە پنتاگۆن لێکۆڵینەوە بۆ ئەزموونەکانی پێشووی خۆی لە عێراق کرد بۆ هاوبەشی لەگەڵ کوردانی دیموکراتیک وەک بەشێک لە شەڕی تیرۆر، سی ئای ئەی پشتیوانی لە "ئیخوانییەکانی میانڕەو" لە دژی ئەسەد کرد کە هاوتەریب لەگەڵ سیاسەتی درێژخایەنی خۆی لە دژی دەوڵەتانی کۆمۆنیست.
لە ئێستادا پێدەچێت فەرماندەیی ناوەندیی پنتاگۆن بەرنامەی ناردنەوەی داعش خاو بکاتەوە بۆ ئەوەی پێشنیاری کۆتایی بۆ هاوبەشانی کورد بکات، بەڵام لەگەڵ ئەوەی هێرشەکانی ئەمریکا دژی ئێران لە ئارادایە، مەیلی دژە ئێران سەردەکەوێت. سیاسەتی ئەمریکا لە پشت ئەلشەرع یەکدەگرێتەوە، کۆشکی سپی لە ڕێگەی تۆم باراک، نوێنەری سوریا کە لەلایەن ترەمپ دیاریکراوە و لایەنگری تورکیایە، پشتگیری لە هەڵوێستی سی ئای ئەی دەکات. پێدەچێت ئەمریکا دڵنیابێت لەوەی کە بەهێزە نوێیەکەی سوننە لە دیمەشق دەتوانێت بەرژەوەندییەکانیان لە بەرامبەر ئەو میلیشیا شیعانەی کە ئێستا بەدرێژایی سنووری سوریا و عێراق کۆبوونەتەوە، مسۆگەر بکەن، ئەمەش ئەو هۆکارە سەرەکییە لادەبات کە دواجار پاڵنەری بوونی درێژخایەنی ئەمریکا بوو لە ناوچەکانی کوردی ڕۆژاڤا لە سوریا.
هەر شتێک بۆ دەسەڵات
ئەلشەرع
سوود لەم جووڵە جیهانیانە وەردەگرێت بۆ ئەوەی کۆنترۆڵی تەواوی ناوخۆیی سووریا
بکات. عومەر، بەرپرسێکی کورد دەڵێت: "ئەلشەرع لە پێناو مانەوەی لە دەسەڵاتدا
لەگەڵ هەمووان دەگاتە ڕێککەوتن، لەگەڵ ڕووسیا، ئیسرائیل، تورکیا، دەوڵەتانی کەنداو،
پەیوەستبوون بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش. هەر شتێک پێویست بێت بۆ مانەوە لە
دەسەڵاتدا".
شانبەشانی کشانەوەی بەردەوامی ئەمریکا، ڕووسیاش لە بنکەی درێژخایەنی خۆی لە قامیشلۆ
کشاوەتەوە، ئەمەش لە هەوڵێکدا بۆ پاراستنی بوونی سەربازی ستراتیژی خۆی لە کەناراوەکانی
دەریای ناوەڕاستی سوریا. ئەلشەرع بە گەرمی ئەو چاکەیەی کردەوە، بە فڕۆکە گەیشتە مۆسکۆ
بۆ ئەوەی لەگەڵ ڤلادیمێر پوتین نان بخوات هەرچەندە هێزی ئاسمانی ڕووسیا لە مێژە هێرشی
ئاسمانی کردبووە سەر هێزەکانی ئەلشەرع وەک بەشێک لە هەڵمەتی ساڵانێک بۆ هێشتنەوەی
ئەسەد لە دەسەڵاتدا.
"ئەگەر دوایین ڕێککەوتنی ئاگربەستی کورد و دیمەشق جێبەجێ بکرێت، نەخشەی پێشنیارکراوی ڕۆژاڤا "باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا" زۆر لە کەناری ڕۆژئاوای داگیرکراوی غەززە دەچێت".
بەهەمان شێوە ئەلشەرع خۆی دەسەلمێنێت کە توانای مامەڵەکردنی لەگەڵ دەوڵەتانی ئیسرائیل و تورکیا هەیە، ئەم دوو زلهێزە ناوچەییە کێبڕکێکارەی لە سوریا نوێیەکەیدا باڵادەستن. زیادەڕەوی دەبێت ئەگەر بڵێین دیمەشق و تەلئەبیب ناکۆکییەکانی درێژخایەنیان خستۆتە دۆخێکی ئارام. ئیسرائیل بەردەوامە لە هێرشەکانی ئاسمانی و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی وشکانی و دژایەتیکردنی فراوانبوونی تورکیا لە شوێنەکانی دیکەی سوریا تەنانەت لەکاتێکدا چاوپۆشی لە ململانێکانی ناوچەکانی کوردی دەکات، لەکاتێکدا دیمەشق وریایە لە ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل بە لەبەرچاوگرتنی بنکەی پشتیوانی ئیخوانی چەکداری ئەلشەرع. سەرەڕای ئەوەش، پێدەچێت تەلئەبیب بە وریاییەوە بە دۆخی ئێستای سوریا ڕازی بێت، چونکە سەرنجی خۆی لەسەر ئێران و میلیشیا بریکارەکانی لە عێراق چڕدەکاتەوە.
تورکیا و ئیسرائیل ناکۆکی خۆیان لە سوریا هەیە، بەڵام ئەو دوو زلهێزە هاوپەیمانی یەکلاکەرەوەی ئەمریکا دەبن لە هەر هێرشێک بۆ سەر ئێران و هەریەکەیان خەریکی دۆزینەوەی وتووێژکارێکی کاران لە ئەلشەرعدا. سەرۆکی نوێ ئامادەیە مۆڵەت بدات بە هەردوو ئامانجی درێژخایەنی تورکیا کە لەناوبردنی خۆبەڕێوەبەری کوردە لە باکوور و داگیرکاری ئیسرائیل لە باشوور. تەنانەت ڕەنگە لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ئیسرائیلدا بگونجێت ئەگەر ڕێگە بدرێت تورکیا پەیوەندییە ئەمنییە قووڵەکەی لەگەڵ ئەلشەرع قووڵتر بکاتەوە، بەو پێیەی ئەم ڕاستینانە پاساو بۆ داگیرکارییەکانی ئیسرائیل خۆی دەهێننەوە.
بە غەززەکردنی کوردستان
عەبدوڵڵا ئۆجەلان دامەزرێنەری پەکەکە کە بەم زووانە دەچێتە ناو دەیەی چوارەمی گۆشەگیری خۆیەوە لە تورکیا، لەم دواییانەدا ڕێگەی پێدراوە لەلایەن تورکیاوە قسە بکات وەک بەشێک لە پرۆسەی ئاشتی بەردەوام کە مەبەست لێی ڕێگریکردنە لە ئەندازەکانی ئیسرائیل لەسەر سوریا بە ڕاکێشانی هێزەکانی سوریای دیموکرات بەرەو ڕێککەوتن لەگەڵ ئەنقەرە. ڕێبەری پەکەکە لە بڵاوکراوەکانید ئاماژە بە هەڵوێستی مێژوویی دژە زایۆنیستی خۆی دەکات و خۆی بە تاکە کەس ناو دەبات کە توانای ئەوەی هەیە ڕێگری بکات هێزەکانی هەسەدە بکەونە ژێر هەژموونی ئیسرائیل. لەبری ئەوە داوای پرۆسەی ئاشتی لەگەڵ تورکیا دەکات وەک چۆن هۆشداری دەدات: "ئیسرائیل سی ساڵە لەم دۆخەدایە. ماوەی سێ دەیە ئیسرائیل بە نهێنی بەڵێنی دەوڵەتمان پێدەدات." ئۆجەلان لە درێژەدا پێشبینی "غەززەکردن"ی خاکە کوردییەکان لە سەرانسەری سوریا و عێراق دەکات لە کاتێکدا ئیسرائیل هێرش دەکاتە سەر ئەو وڵاتانە و دابەشکردنی ئەو وڵاتانە.
بەڵام غەززەکردن دەتوانێت لە ژێر هەژموونی ئیسرائیل و تورکیادا ڕووبدات. تەنانەت ئەگەر دوایین ڕێککەوتنی ئاگربەستی کورد و دیمەشق جێبەجێ بکرێت، نەخشەی ڕۆژاڤا لە باکوری سوریا کە بەپێی ئەم ڕێککەوتنە پێشنیار کراوە و لە ئێستاوە لە ناوچەکانی داگیرکراوی تورکیا لە باکووری سووریا جێبەجێ کراوە، لە نزیکەوە لە کەناری ڕۆژئاوای داگیرکراوی غەززە دەچێت. کورد و سەرکردەکانی سیاسی دەخرێنە ناو ناوچەکانی دابڕاو کە لەلایەن هێزەکانی ئەمنی نەتەوەیی کوردەوە دەپارێزرێت بەڵام لە ژێر کۆنترۆڵی ناوەنددا بە ڕێکخراوی مافیان لە سەرچاوەکان و دەروازەکانی سنووری و بڕیاردانی سیاسییەکانی نێودەوڵەتی کە پێویستیان پێیانە بۆ پاراستنی هەر خۆبەڕێوەبەرییەکی مانادار.
ڕەنگە کوردانی ڕۆژاڤا لە سوریا ئیدانەی پشتیوانانی پێشووی ڕۆژئاوایی خۆیان بکەن و چاویان لە چەکی خۆیان بێت بۆ خۆپاراستن. بەڵام پێناچێت بتوانن بۆ ماوەیەکی زۆر بەرگەی ئەو دەسەڵاتە نوێیەی سوریا بگرن کە وڵاتانی ڕۆژئاوا پشتگیری دەکات.
سەرچاوە:
https://jacobin.com/2026/02/rojava-kurds-israel-turkey-syria/